Tổn thương thần kinh giữa

Tổn thương thần kinh giữa

  • Thần kinh giữa xuất phát từ bó ngoài và bó trong của đám rối thần kinh cánh tay, đi xuống cánh tay dọc theo động mạch cánh tay rồi xuống cẳng tay, nằm giữa các cơ gấp chung các ngón nông và gấp chung các ngón sâu. Khi đến cổ tay, thần kinh giữa đi trong ống cổ tay để xuống gan tay và chia ra các nhánh tận ở đó.
  • Thần kinh giữa chi phối động tác gấp cổ tay và ngón tay, sấp cẳng tay và bàn, gấp, dạng và đối ngón cái. Về cảm giác, ở gan tay nó chi phối cho các ngón 1,2,3 và ½ ngoài ngón 4, ở mu tay chi phối cho đốt tận cùng của các ngón trên. Ngoài ra, thần kinh giữa là dây thần kinh hỗn hợp có nhiều sợi giao cảm nên khi bị tổn thương, bệnh nhân thường có cảm giác đau cháy ở bàn tay.
  • Các triệu chứng của bệnh được mô tả trong chứng Nuy chứng của Y học cổ truyền.
    Nuy chứng chỉ chứng bệnh gân mạch chân tay toàn thân lỏng lẻo, mềm yếu vô lực, lâu ngày không vận động được dẫn đến cơ thịt bị teo lại. Lâm sàng thường gặp chi mềm yếu nhiều hơn, cho nên còn gọi là Nuy tý. Nuy là chân tay yếu mềm, Tý là chỉ chi dưới yếu mềm không có sức, không đi giầy dép được.

Theo Y học hiện đại |YHHĐ|:

  • Vận động: bàn tay có hình dạng “bàn tay khỉ”, (do mô cái teo, ngón cái nằm cùng mặt phẳng với các ngón khác, ngón cái không gấp lại và không đối chiếu được). Khi bệnh nhân nắm tay lại thì có hình dạng đặc biệt “bàn tay giảng đạo” biểu hiện mất hoàn toàn động tác gấp ngón trỏ và ngón cái, động tác gấp ngón nhẫn và ngón út bình thường;
  • Cảm giác: giảm hoặc mất cảm giác da khu vực dây thần kinh giữa phân bố;
  • Dinh dưỡng: teo ô mô cái; da thuộc khu vực dây giữa phân bố có thể bị khô, mỏng; các ngón tay nhợt hoặc tím; móng tay trở nên mờ đục, giòn, có những vết giập;
  • Tổn thương một phần dây giữa hay có đau và đau mạnh mang tính chất “bỏng buốt”;
  • Khi bệnh nhân nắm tay lại thì ngón 1, 2, một phần ngón 3 không gấp lại được — “bàn tay giảng đạo”;
  • Không gấp được đốt cuối ngón cái, ngón trỏ nên không gãi được ngón trỏ khi áp sát bàn tay trên bàn;
  • Không giữ chặt được tờ giấy bằng gấp ngón tay cái mà chủ yếu bằng khép ngón cái (do dây trụ)

Theo Y học cổ truyền |YHCT|: Triệu chứng như trên và kèm theo:

  • Nếu do phong hàn thêm triệu chứng: toàn thân sợ lạnh, sợ gió, rêu lưỡi trắng, mạch phù khẩn;
  • Nếu do nhiệt độc thêm triệu chứng: sốt cao, đau đầu, rêu lưỡi vàng, táo bón, mạch hồng đại hay phù sác;
  • Nếu do huyết ứ thêm triệu chứng: lưỡi có điểm ứ huyết, mạch sáp.

1. Nguyên nhân:
Nguyên nhân theo YHHĐ:

  • Bệnh lý chèn ép thần kinh giữa ở cẳng tay (Hội chứng thần kinh gian cốt trước);
  • Nghề nghiệp liên quan đến gấp khuỷu và sấp cẳng tay quá nhiều, xách đồ vật quá nặng, bó bột cẳng tay, gãy xương cẳng tay, đạn bắn,…;
  • Bệnh lý chèn ép thần kinh giữa ở cổ tay (Hội chứng ống cổ tay):
  • Cấp tính: chấn thương phần mềm vùng cổ tay, gãy xương cổ tay, bỏng;  
  • Mãn tính: mang đai cổ tay hoặc găng tay bó chặt, bất thường giải phẫu các thành phần trong ống cổ tay, sẹo cũ do đã từng mổ ống cổ tay;
  • Nghề nghiệp và thói quen sinh hoạt: gấp duỗi cổ tay lặp đi lặp lại, nắm chặt, làm việc với máy tính, làm việc với các dụng cụ rung lắc mạnh.
  • Ngoài ra, thần kinh giữa có thể bị tổn thương ở bất cứ vị trí nào trên đường đi của nó do hung khí hay các vật sắc nhọn khác gây ra.

Nguyên nhân theo YHCT: Do phong hàn hoặc nhiệt độc hoặc chấn thương xâm phạm vào các kinh Quyết âm, Thiếu dương ở tay, làm sự lưu thông của kinh khí mất điều hòa, kinh cân thiếu dinh dưỡng, không co lại được gây nên

2. Hậu quả: Bệnh ảnh hưởng đến chức năng vận động và cẩm giác ngón 3, 4, 5 của bàn tay. Nếu không được điều trị có thể xuất hiện rối loạn dinh dưỡng: teo cơ, co rút các cơ đối lập, rối loạn dinh dưỡng kéo theo tình trạng da nhẵn bóng, đỏ hay tím, khô; móng tay chân nứt.

1. Điều trị
Điều trị không dùng thuốc VLTL – PHCN
Nguyên tắc : Tổn thương thần kinh giữa nói riêng và thần kinh ngoại biên nói chung được chia thành 3 mức độ nặng khác nhau theo Seddon. Thái độ xử trí phụ thuộc nhiều vào mức độ tổn thương: 

  • Độ 1: Điều trị bảo tồn. Thường hồi phục hoàn toàn.
  • Độ 2: Điều trị bảo tồn là lựa chọn ban đầu. Nếu không có dấu hiệu phục hồi thần kinh sau một thời gian điều trị thì nghĩ đến phẫu thuật thăm dò và điều trị. Thường bệnh nhân hồi phục không hoàn toàn.
  • Độ 3: Phẫu thuật là bắt buộc. Thần kinh sẽ không hồi phục nếu không được phẫu thuật nối thần kinh.Quá trình phục hồi phụ thuộc nhiều vào phương pháp phẫu thuật và khả năng tái phân phối thần kinh sau phẫu thuật.

Điều trị Tổn thương thần kinh giữa trong hội chứng ống cổ tay

  • Nhiều bệnh nhân bị hội chứng ống cổ tay đáp ứng tốt với điều trị bảo tồn nếu được phát hiện sớm. Mang máng nâng đỡ cổ tay, giữ ở tư thế trung tính, mang khi ngủ và khi thực hiện những hoạt động đòi hỏi sự vận động cổ tay nhiều. Sử dụng thêm kháng viêm NSAIDs đường uống.
  • Thay đổi tư thế và có chế độ nghỉ ngơi hợp lý khi làm việc để tránh làm nặng thêm tình trạng bệnh.
    Chương trình PHCN sau phẫu thuật ống cổ tay giải phóng thần kinh giữa:
    Tuần 1: Tập ngay sau mổ. Gấp duỗi cổ tay nhẹ nhàng, các ngón gấp duỗi tối đa. Mang nẹp cổ tay hỗ trợ;
    Tuần 2: Cắt chỉ và chăm sóc sẹo mổ. Bắt đầu tập mạnh cơ và thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày;
    Tuần 3-4: Tiếp tục tập mạnh cơ. Bệnh nhân được phép thực hiện những hoạt động mạnh hơn và quay trở lại làm việc.
  • Châm các huyệt: Thiếu hải, Thanh linh, Hậu khê, Ngoại quan, Nội quan, Lao cung, Bát tà, Dương trì, Trung chữ, Uyển cốt, Thần môn
    Mỗi ngày châm 1 lần từ 20-30 phút. Đợt điều trị 7-10 ngày, nghỉ 2-3 ngày lại châm đợt khác kết hợp xoa bóp, thủy châm.
  • Nhiệt trị liệu: hồng ngoại, xông thuốc, cứu ngải…thường sử dụng trong giai đoạn bán cấp
  • Điện phân dẫn thuốc chống viêm giảm đau như Natrisalicylat 3% hay Nivalin đặt tại vùng tổn thương.
  • Siêu âm hoặc siêu âm dẫn thuốc dòng xung vùng tổn thương.
  • Điện xung dòng kích thích phục hồi thần kinh cơ: Faradic, Diadinamic, dòng giao thoa…
  • Xoa bóp vùng cẳng tay, bàn tay bên tổn thương: có tác dụng tăng cường chuyển hóa dinh dưỡng, lưu thông khí huyết, thư cân giải cơ, kích thích phục hồi nhanh

Điều trị Tổn thương thần kinh giữa bị tổn thương do vết thương vùng cánh tay, cẳng tay

  • Giai đoạn cấp: ngay sau chấn thương hoặc sau phẫu thuật.
    – Bất động chi tổn thương: thời gian tùy thuộc vào tình trạng tổn thương và phương pháp phẫu thuật.
    – Vận động: tần suất và cường độ tập cũng phụ thuộc vào tình trạng tổn thương và phương pháp phẫu thuật.
    – Mang máng nẹp.
    – Tư vấn cho bệnh nhân biết cách bảo vệ an toàn cho vùng thương tổn, đặc biệt là sau phẫu thuật nối thần kinh. Tránh gây tổn thương cho vùng chi bị mất cảm giác.
  • Giai đoạn hồi phục: khi có dấu hiệu tái chi phối thần kinh:
    – Tái rèn luyện vận động: tập mạnh cơ theo chương trình tăng tiến;
    – Giảm tình trạng tăng cảm giác: quá trình tái chi phối thần kinh thường đi kèm với tình trạng tăng cảm giác.  Cho bệnh nhân tiếp xúc với nhiều vật làm bằng chất liệu khác nhau để giảm tình trạng trên;
    Châm cứu: châm các huyệt: Thiếu hải, Thanh linh, Hậu khê, Ngoại quan, Nội quan, Lao cung, Bát tà, Dương trì, Trung chữ, Uyển cốt, Thần môn; mỗi ngày châm 1 lần từ 20-30 phút. Đợt điều trị 7-10 ngày, nghỉ 2-3 ngày lại châm đợt khác kết hợp xoa bóp, thủy châm.
    Nhiệt trị liệu: hồng ngoại, xông thuốc, cứu ngải…thường sử dụng trong giai đoạn bán cấp;
    Điện phân dẫn thuốc chống viêm giảm đau như Natrisalicylat 3% hay Nivalin đặt tại vùng tổn thương;
    Siêu âm hoặc siêu âm dẫn thuốc dòng xung vùng tổn thương;
    Điện xung dòng kích thích phục hồi thần kinh cơ: Faradic, Diadinamic, dòng giao thoa…;
    Xoa bóp bấm huyệt trị liệu vùng cẳng tay, bàn tay bên tổn thương: có tác dụng tăng cường chuyển hóa dinh dưỡng, lưu thông khí huyết, thư cân giải cơ, kích thích phục hồi nhanh

Điều trị dùng thuốc YHHĐ

  • Dùng thuốc tăng cường dẫn truyền thần kinh và thuốc phục hồi tổn thương dây thần kinh như nivalin hoặc paralys, nucleo CMP;
  • Vitamin nhóm B liều cao;
  • Tăng cường tuần hoàn ngoại vi;
  • Thuốc chống viêm, giảm đau;
  • Nếu bệnh nhân không hề có đáp ứng khi điều trị bảo tồn với máng nẹp cổ tay thì lựa chọn tiếp theo là tiêm steroid vào ống cổ tay.

Điều trị dùng thuốc YHCT

  • Do phong nhiệt: Khu phong, thanh nhiệt, giải độc
  • Do huyết ứ: Hoạt huyết hóa ứ,, thông kinh hoạt lạc
  • Do phong hàn: Khu phong, tán hàn, thông kinh hoạt lạc

Điều trị ngoại khoa: Phẫu thuật được chỉ định khi bệnh nhân không đáp ứng với việc mang máng nẹp, uống thuốc kháng viêm NSAIDs và tiêm steroid vào ống cổ tay hoặc khi bệnh nhân bị giảm đáng kể các hoạt động sinh hoạt hằng ngày hoặc có tình trạng teo cơ rõ. Phẫu thuật cắt dây chằng ngang giải phóng thần kinh giữa có tỷ lệ thành công cao và giai đoạn hồi phục sau mổ cũng nhanh.

Phòng bệnh

  • Bệnh thường gặp ở người sử dụng bàn tay, cẳng tay lặp đi lặp lại nhiều lần, ví dụ như nhân viên văn phòng, thợ dệt, nghệ sỹ đánh đàn…hoặc người sử dụng các loại máy có độ rung lắc nhiều như công nhân điều khiển máy đầm, máy kéo, lái xe đường dài…., vận động viên thể thao chuyên nghiệp. Vì vậy, trong lao động cần sử dụng các biện pháp bảo hộ, tránh làm việc quá lâu trong một tư thế, nên nghỉ ngơi hoặc vận động nhẹ nhàng 5 -10 phút sau 45 – 60 phút làm việc liên tục. Người bị bệnh hoặc có nguy cơ cao mắc bệnh nên tuân thủ chế độ chăm sóc sức khỏe nhằm hạn chế các bệnh do đặc thù nghề  nghiệp gây ra;
  • Bệnh có thể gây ra do các chấn thương vùng cẳng tay, bàn tay như tai nạn giao thông, vật dụng sắc nhọn đâm phải……Vì vậy, trong sinh hoạt hoặc khi tham gia giao thông cần có thiết bị bảo hộ phù hợp;
  • Trong sinh hoạt đời sống hàng ngày hay trong công việc luôn tránh các tư thế xấu, mang vác, luyện tập, làm việc quá sức;
  • Khi có vần đề sức khỏe cần khám và điều trị như bó bột, tiêm truyền…..nên đến các cơ sở Y tế đáng tin cậy nhằm phòng tránh các tai biến y khoa có thể xảy ra;
  • Kiểm tra sức khỏe định kỳ nhằm phát hiện sớm và điều trị các bệnh lý có thể gây ra bệnh như bệnh phong, u xơ thần kinh, đái tháo đường…;
  • Thực hiện chế độ ăn uống lành mạnh, nhiều rau hoa quả, thực phẩm giàu vitamin nhóm B (ngũ cốc, cá, trứng, sữa…); tập thể dục nâng cao sức khỏe; hạn chế uống rượu vì khi sử dụng quá nhiều có thể gây tổn thương hoặc ngộ độc dây thần kinh.
Thích và chia sẻ bài viết trên mạng xã hội
HOTLINE: 0912.69.11.88 - 043.77.11.777
Facebook